Bugünü Bile Bilmiyoruz: IMF’ye Göre Gelişmekte Olan Ekonomiler Neden Hâlâ Karanlıkta?
IMF’nin Aralık 2025 tarihli bu çalışması, ilk bakışta teknik bir “veri ve ölçüm” yazısı gibi duruyor. Oysa metnin alt metni çok daha politik: Gelişmekte olan ülkeler hâlâ ekonomilerini gerçek zamanlı izleyemiyor ve bu durum sadece teknik değil, yapısal bir sorun.
Sorun veri eksikliği değil, zamanlama
Raporun merkezinde “nowcasting” kavramı var. Yani ekonominin bugününü, hatta çok yakın geçmişini tahmin etme çabası. Metin, özellikle düşük gelirli ülkelerde resmi verilerin:
- seyrek,
- gecikmeli,
- kriz anlarında hızla anlamsızlaşan
- bir yapıya sahip olduğunu anlatıyor.
Çarpıcı örneklerden biri Rwanda. Pandemi sırasında haftalık ekonomik aktivite endeksi oluşturuluyor; vergi idaresinden gelen anlık tüketim verileri, dış ticaret ve ithalat-ihracat akışlarıyla birleştiriliyor. Bu sayede ekonomi resmi istatistikler açıklanmadan önce küçülme sinyali veriyor. Bu, klasik makro ölçüm anlayışına ciddi bir meydan okuma.
Metnin en net ekonomik mesajı şu:
Gecikmeli veri = gecikmeli politika = daha pahalı kriz.
IMF, gelişmiş ülkelerin çeyreklik GDP verilerine karşılık, dünya ülkelerinin yaklaşık üçte birinin hâlâ sadece yıllık GDP yayımladığını hatırlatıyor. Bu, politika yapıcının neredeyse kör uçuş yapması demek.
Kenya, Güney Afrika ve Kongo örnekleri özellikle önemli. Bu ülkelerde:
- elektrik tüketimi,
- uydu gece ışıkları,
- tarım ve ticari fiyat verileri,
- Google arama trendleri
- gibi “resmi olmayan” ama yüksek frekanslı verilerle büyüme, enflasyon ve daralma sinyalleri erkenden yakalanabiliyor.
Ekonomik açıdan rapor şunu söylüyor:
Artık mesele “veri var mı” değil, hangi veriyi ne hızla kullanabiliyorsun.
IMF’nin yeni dili ne anlatıyor?
Bu metin IMF’nin son yıllardaki sessiz dönüşümünün bir parçası. Kurum, klasik “önce veri, sonra politika” yaklaşımının, özellikle düşük gelirli ülkelerde çalışmadığını kabul ediyor.
Ama burada ince bir gerilim var:
- IMF bir yandan nowcasting, yapay zekâ, alternatif veri diyor,
- Diğer yandan “önce temel veri kapasitesi” uyarısını yapıyor.
Yani teknoloji bir kurtarıcı değil, kapasite eşitsizliğinin üzerini örten bir makyaj da olabilir. Metnin sonunda vurgulanan gizli riskler önemli:
- veri gizliliği,
- meşruiyet,
- yönetişim,
- algoritmik körlük.
Bu, IMF’nin nadiren açıkça söylediği bir şey:
Veri arttıkça güç de merkezileşebilir.
Asıl mesele ne?
Bu yazı, büyüme tahminlerinden çok daha fazlasını anlatıyor. Şunu söylüyor:
“Ekonomiyi ölçemeyen ülke, ekonomisini yönetemez.”
Ve devamını ima ediyor:
“Ama ölçüm araçları da tarafsız değildir.”
IMF burada ilk kez bu kadar net biçimde şunu kabul ediyor:
Gelişmekte olan ülkeler sadece yoksul değil, aynı zamanda zamansal olarak da geride bırakılmış durumda.
