Startup Cenneti mi, Kendi Paranı Yakma Sanatı mı? TÜİK Verileri Türkiye’nin Gerçek Ekosistemini Anlatıyor

Türkiye’de startup ekosistemi gerçekten büyüyor mu, yoksa aynı yerde mi dönüyoruz? TÜİK’in Teknogirişim Araştırması 2024 verilerine bakarak finansman, kadın girişimciler, Ar-Ge ve ihracat üzerinden rahatsız edici ama gerekli bir veri okuma.

Türkiye’de startup ekosistemi konuşmayı seviyor. Pitch deck’ler havada uçuşuyor, demo day’ler dolu, LinkedIn başarı hikâyeleri eksik olmuyor. Ama tüm bu gürültünün içinde nadiren durup şu soruyu soruyoruz:

Elimizde gerçekten ne veri var?

24 Aralık 2025’te Türkiye İstatistik Kurumu bu soruya fena olmayan bir cevap verdi: Teknogirişim Araştırması, 2024. Bu yazı, raporu satır satır özetlemekten çok, grafiklere bakarak ne gördüğümüzle ilgili. Yani biraz veri okuma, biraz da rahatsız edici gerçeklerle yüzleşme.

Eğitim Var Ama Hikâye Burada Bitmiyor

İlk grafikler tanıdık bir tablo çiziyor. Teknogirişimlerin kurucu ortakları ağırlıklı olarak lisans ve üzeri eğitime sahip. Mühendislik, imalat ve bilişim mezunları açık ara önde. Bu şaşırtıcı değil.

Asıl durup bakılması gereken detay şu:

Kadın girişimci oranı yalnızca %12,9.

Daha da çarpıcısı, kadın girişimciler arasında lisansüstü eğitim oranı erkeklerden daha yüksek. Grafik şunu fısıldıyor:

Erkeksen lisans diploması yeterli görünüyor.

Kadınsan biraz daha fazla kanıt sunman gerekiyor.

Bu bir bireysel tercih meselesi değil. Bu, sistemin koyduğu görünmez bir eşik.

İnsan Kaynağı Güçlü, Ama Havuz Dar

Kurucuların geçmiş iş deneyimlerine baktığımızda tablo netleşiyor. Büyük çoğunluk daha önce özel sektörde ücretli çalışmış. Hatırı sayılır bir kısmı daha önce girişimcilik denemiş ya da serbest meslek yapmış.

Bu iyi bir haber. Deneyim var. Ama aynı zamanda şu anlama geliyor:

Ekosistem belirli bir sosyo-ekonomik çevreden besleniyor.

Anne ve baba meslek dağılımlarında kamu çalışanlarının öne çıkması da bu tabloyu destekliyor. “Herkes girişimci olabilir” anlatısı kulağa hoş geliyor, ama veride karşılığı şimdilik sınırlı.

Finansman Meselesi: Grafikler Yalan Söylemez

Kuruluş aşamasında teknogirişimlerin %89,7’si özkaynakla yola çıkmış. Aradan zaman geçmiş, 2024’e gelmişiz, oran hâlâ %79.

Grafik açıkça şunu söylüyor:

Türkiye’de startup olmak, hâlâ kendi paranla risk almak demek.

Yeni finansman arayan girişimlerin yarıdan fazlası bu süreçte zorlanıyor. Gelen yatırım tekliflerini “yetersiz” bulanların oranı ise %72,2. Bu tabloyu sadece “yatırımcılar sorunlu” diye okumak kolay ama eksik.

Asıl mesele, riskin sistematik olarak girişimciye yüklendiği bir ekosistem yapısı.

Ar-Ge ve İhracat: En Net İlişki

Rapordaki en temiz, en tartışmasız korelasyon burada karşımıza çıkıyor.

Ar-Ge yapan teknogirişimlerin ihracat yapma oranı, yapmayanların neredeyse iki katı. Yani Ar-Ge, sunumlarda süs olsun diye eklenen bir başlık değil. Doğrudan dış pazara açılmayla ilişkili.

Ama ihracat yapanların yaşadığı zorluklara baktığımızda tablo yeniden sertleşiyor:

lojistik maliyetler, iade süreçleri, online ödeme altyapıları, gümrük ve regülasyonlar.

Özetle:

Ürün var. Teknoloji var. Niyet var.

Ama sistem ağır çalışıyor.

Grafiklerin Söylemediği Ama Hissettirdiği Şey

Bu rapor bazı şeyleri doğrudan söylemiyor ama güçlü biçimde hissettiriyor:

Türkiye’de startup ekosistemi potansiyel aşamasını geçmiş, ancak ölçeklenme aşamasında sıkışmış durumda.

İnsan kaynağı var.

Eğitim seviyesi yüksek.

Ar-Ge yapılıyor.

Ama finansman pahalı, risk tek taraflı ve uluslararasılaşma hâlâ zahmetli.