Çalışmayanlar, Bekleyenler ve Hayattan Sessizce Kopanlar
Türkiye’de gençlerin iyi olma hali yıllardır ölçülüyor. Yaşam memnuniyeti soruluyor, umut grafikleri çiziliyor, iş ve eğitim durumları yan yana konuyor. Ancak 2025 tarihli Türkiye’de NEET Gençler Araştırması, bu uzun izleme serisinin eksik kalan parçasını tamamlıyor: Sistemin dışına düşmüş gençler.
Bu makale, 2019’dan itibaren yayımlanan “Gençlerin İyi Olma Hali” raporlarını, en güncel NEET bulgularıyla birlikte ele alıyor ve şu soruya yanıt arıyor:
Gençler neden yalnızca mutsuz değil, aynı zamanda beklemede?
Yaşamdan Memnuniyet: Sorun Duygusal Değil, YapısalÖnceki yıllarda yaşamdan memnuniyet ve gelecek umudundaki düşüşü “ekonomik kriz”, “pandemi etkisi” gibi başlıklarla açıklamak mümkündü. Ancak NEET araştırması bu düşüşün geçici olmadığını gösteriyor.
- İşsiz gençlerde yaşam memnuniyeti ortalaması 2,04
- Gelecek umudu 2,12
- “Ülkede iyi bir geleceğim olduğuna inanıyorum” ifadesi ise 2,31
Bu değerler yalnızca düşük değil; istikrarlı biçimde düşük. Yani sorun bir moral bozukluğu değil, uzun süreli bir sıkışma hali.
Önemli bir detay: Aile sorumluluğu taşıyan gençlerde memnuniyet görece daha yüksek. Bu, sistem dışına düşmüş olsalar bile aileye yaslanabilenlerin psikolojik olarak daha az çöktüğünü gösteriyor. Aile, artık bir sosyal bağ değil, hayatta kalma mekanizması.
NEET raporu, şimdiye kadar dağınık biçimde görülen bir tabloyu netleştiriyor:
- 18–29 yaş arası gençlerin %54’ü çalışmıyor
- Yaklaşık her üç gençten biri NEET
- Türkiye, OECD ve Avrupa ülkeleri arasında en yüksek NEET oranlarından birine sahip
Ama daha çarpıcı olan şu: NEET bir “tek tip” durum değil.
Beş ana grup var:
- İşsizler (%11,7)
- Aile sorumlulukları nedeniyle çalışamayanlar (%10)
- Beklemede olanlar (%5,8)
- Öğrenciler (%21,8)
- Diğer (%0,5)
Bu tablo bize şunu söylüyor:
Gençlerin önemli bir kısmı işsiz değil, geçişsiz. Ne eğitimden işe, ne işten eğitime akabiliyorlar. Sistem onları askıda tutuyor.
Toplumsal Cinsiyet: NEET Olmak Kadınlar İçin Daha Kalıcı
NEET olma olasılığı kadınlarda erkeklerin
2,5 katı
Sebep net: bakım yükü.
- Çalışmayan kadınların %29’u ev içi bakım nedeniyle işgücüne katılamıyor
- Erkeklerde bu oran %1
Bu, bireysel tercih değil; kurumsallaşmış bir dışlama biçimi. Kadın NEET’ler çoğunlukla metropol dışı bölgelerde, hane gelirine bağımlı yaşıyor ve sistemden çıkış kapıları daha sınırlı.
İyi olma hali burada bir “psikoloji” meselesi olmaktan çıkıyor, toplumsal cinsiyet rejimi meselesine dönüşüyor.
NEET raporunun belki de en kritik grubu “beklemede olanlar”.
Bu gençler:
- İş aramıyor
- Eğitime dönmüyor
- Ama tamamen vazgeçmiş de değil
Yaşam memnuniyetleri ve beden algıları görece daha yüksek. Bu, ilk bakışta çelişkili gibi duruyor. Aslında değil. Beklemede olmak,
hayal kırıklığını erteleme stratejisi
Bir başka deyişle:
Henüz düşmediler ama tutunacak dal da yok.
Gelir, Sağlık ve Hınç: İyi Olma Halinin Karanlık Yüzü
NEET raporu ilk kez “hınç” kavramını bu kadar açık ölçüyor. Bulgular çarpıcı:
- Gelir arttıkça kişisel hınç azalıyor
- Eğitim arttıkça tanınma ve liyakat beklentisi artıyor, karşılanmayınca kırgınlık derinleşiyor
- İşsiz gençlerde beden ve sağlık memnuniyetsizliği en yüksek
Bu, gençlerin yalnızca yoksullaşmadığını; değersizleştiğini hissettiğini gösteriyor. İyi olma hali artık sadece refah değil, tanınma ve karşılık görme meselesi.
2019–2021 raporları bize düşen memnuniyeti gösterdi.
2025 NEET raporu ise şunu netleştirdi:
Türkiye’de gençlerin önemli bir kısmı ne içeride ne dışarıda.
Çalışmıyorlar, okumuyorlar, ama kopmuş da değiller.
Bekliyorlar.
Bu bekleyiş bir sabır değil,
sistemsel bir atalet
İyi olma hali artık bireyin sorumluluğunda değil; kamusal bir yükümlülük.
Bu tablo düzelmezse, mesele gençlerin mutsuzluğu olmaktan çıkacak.
Mesele, toplumun gelecekle bağını kaybetmesi olacak.
