Yapay Zekâ Yayılıyor Ama Eşit Dağılmıyor: 2025’te Derinleşen Dijital Uçurum

Dünya genelinde üretken yapay zekâ kullananların oranı %15,1’den %16,3’e çıktı. İlk bakışta olumlu. Ama dağılıma bakıldığında tablo değişiyor (bkz. Executive Summary, s.2).

Rapora göre:

• Küresel Kuzey’de AI kullanımı: %24,7
• Küresel Güney’de AI kullanımı: %14,1

Üstelik artış hızı da eşit değil. 2025’in ikinci yarısında:

• Kuzey: +1,8 puan
• Güney: +1,0 puan

Yani uçurum kapanmıyor, genişliyor (s.5).

Bu fark, sadece teknolojiye erişimle açıklanmıyor. Raporda özellikle üç faktör öne çıkıyor:

• Dijital altyapı yatırımları
• Kamu politikaları
• Yerel dil ve kullanım senaryolarına uygun modeller

2025 sonunda AI kullanımında zirvede olan ülkeler sürpriz değil (s.3–4):

• Birleşik Arap Emirlikleri: %64
• Singapur: %60,9
• Norveç, İrlanda, Fransa: %44–46 bandı

Bu ülkelerin ortak özelliği:

• AI’ı sadece özel sektöre bırakmamaları
• Kamuda erken entegrasyon
• Net ulusal stratejiler

Raporda özellikle BAE örneği, uzun vadeli devlet politikalarının benimseme üzerindeki etkisini açıkça gösteriyor (s.9).

Raporun en çarpıcı bulgularından biri ABD ile ilgili.

ABD:

• AI altyapısında ve frontier modellerde lider
• Ama kullanım oranında 24. sırada
• Çalışma çağındaki nüfusun sadece %28,3’ü AI kullanıyor (s.3–4)

Bu veri şunu söylüyor:

Teknolojik liderlik, otomatik olarak toplumsal benimseme üretmiyor.

2025’in en dikkat çekici sıçraması Güney Kore’de (s.7–8):

• 6 ayda 7 sıra yükseliş
• Kullanım oranı: %25,9 → %30,7
• Artış: +4,8 puan

Bu sıçramanın arkasında:

• Ulusal AI Strateji Komitesi
• AI Basic Act
• Korece dil performansı artan modeller
• Ve beklenmedik bir faktör: viral kültürel kullanım (Ghibli tarzı görseller)

Yani teknik kapasite tek başına yetmiyor. Kültürel temas noktası kritik.

Raporda DeepSeek özel bir başlık olarak ele alınıyor (s.10–11).

MIT lisanslı, ücretsiz ve açık kaynaklı bu modelin:

• Afrika’da kullanım oranı Batı platformlarının 2–4 katı
• Çin, Rusya, İran gibi pazarlarda hızla yayılması

önemli bir gerçeğe işaret ediyor:

AI yayılımı artık sadece teknoloji değil, erişilebilirlik ve jeopolitik meselesi.

Türkiye için veri net (s.15):

• 2025 H1: %13,4
• 2025 H2: %14,6
• Artış: +1,2 puan

Türkiye, küresel ortalamaya yakın ama Küresel Güney bandında.

Bu, potansiyelin var olduğunu ama:

• Dil uyumlu modeller
• Kamu kullanım senaryoları
• Yaygın dijital okuryazarlık

konularında hızlanma gerektiğini gösteriyor.

Microsoft’un raporu çok net bir şey söylüyor:

Yapay zekâ yayılıyor.

Ama eşitsiz yayılıyor.

2026’ya giderken asıl risk, AI’a erişemeyenlerin sadece teknolojiden değil, üretkenlikten, kamusal hizmetlerden ve ekonomik fırsatlardan da dışlanması.

Bu, yeni bir dijital uçurum değil.

Derinleşen bir uçurum.